अमेरिका । डेन्भर कोलोराडोमा आयोजित तीन दिने नवौँ अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य सम्मेलन भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास) केन्द्रीय कार्यसमितिको मुख्य आयोजना र अनेसास कोलोराडो च्याप्टरको संयोजनमा कोलोराडोको वेष्टमिनिस्टरस्थित होटल ड्ररीमा यहि मे २२ तारिखमा सुरु भएको तीन दिने वृहत् अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य सम्मेलन मे २५ को दिन नौ बुँदे ‘कोलोराडो घोषणापत्र’ जारी गर्दै सम्पन्न भएको हो ।

नवौँ अन्तर्राष्ट्रिय साहित्य सम्मेलनमा ‘नौ’ का केही मिठा संयोग समेत परेका छन् ।

नौ बुँदे घोषणापत्र पारित:

१. यसअघिका अनेसासका सम्मेलनहरूमा अनुमोदित घोषणापत्रहरूको पुनर्अध्ययन गरी कार्ययान्वन हुन बाँकी तथा कार्यान्वरन गर्न योग्य बुँदाहरूलाई कार्यान्वयनमा लाने प्रयत्न गरिने छ ।

२. अनेसासको वैश्विक प्राज्ञिक स्वीकृति र विश्वसनीयतालाई अझ सुदृढ तुल्याउने तथा आगामि दिनमा हुने शोध–अनुसन्धानमा नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिका विषयहरूले पनि प्रवृष्टि पाउन् भन्ने हेतुले नेपाली र अङ्ग्रेजी भाषामा, नेपाली कलासाहित्य र संस्कृतिमा आधारित गहन प्राज्ञिक अनुसन्धानबाट निर्मित लेखहरूसहितको एउटा वाषिक जर्नल प्रकाशित गर्ने प्रयन्त गरिने छ ।

३. आगामी दिनमा अनेसास केन्द्र तथा च्याप्टरहरूलाई विशेष विषय (थिम) मा आधारित गोष्ठी वा सम्मेलनहरू आयोजना गर्न प्रोत्साहित गरिने छ ।

४. नेपाल डायस्पोराका लेखककलाई प्रत्साहित गर्ने हेतुले नेपालबाहिर रहनुभएका नेपाली भाषी लेखहरूबाट अवधारणा आमिन्त्रत गरी सम्भावनायुक्त एक जना ३० वर्ष मुनिका लेखकलाई लेखन प्रोत्साहनका लागि असेसासन लेखनवृत्ति प्रदान गरिने छ । यस वृत्तिका लागि चयनित लेखकलाई पाण्डुलिपि परिष्कारका लागि विज्ञको सहयोग अनेसासले उपलब्ध गराउने छ । यसरी निर्माण भएको पाण्डुलिपिलाई अनेसास केन्द्रले प्रकाशित गर्न पहल गर्ने छ ।

५. प्रतिभाशाली बालबालिकालाई पुरस्कृत गर्ने निश्चित कुनै कार्यक्रम हाल मौजुद नरहेको अवस्थामा विश्वभरि, १८ वर्षमुनिका तथा सिर्जनात्मक अभिव्यक्तिको कुनै पनि विधामा पोख्त एक जना प्रतिभालाई अनेसास बाल प्रतिभा घोषणा गरी पुरस्कृत गर्ने व्यवस्था गर्नु वाञ्छनीय देखिन्छ ।

६. अनेसास केन्द्र तथा च्याप्टनरहरूले समान प्रकृतिका अन्य संघसंस्थासँग औपचारिक सहकार्य गर्ने दिशामा थप प्रयत्नहरू गरिने छ ।

७. विश्वभरि छरिएका नेपाली नवप्रतिभा तथा जिज्ञासु लेखकहरूलाई विविध विधामा विधाविज्ञहरूको मध्यस्थतामा लेखन प्रशिक्षण प्रदान गर्नका लागि विशेष पहल गरिने छ ।

८. विश्वभरि छरिएका नेपालीहरूको नवपुस्ता जुन जुन भाषामा आफूलाई अभिव्यक्त गर्न सहज ठान्छ, ती भाषाहरूमा आउने लेखनलगायतका, तर नेपाली मर्ममा आधारित अभिव्यक्तिलाई पनि आगामि दिनमा प्राथमिकताका साथ प्रोत्साहित गरिने छ ।

९. अनेसास केन्द्र वा कुनै पनि च्याप्टर प्रकाशक भएर छापिने कुनै पनि सिर्जनामा उच्चस्तरीय गुणवत्ता हुनु वाञ्छनीय छ । त्यसका लागि अनेसासलाई प्रकाशक बनाउन इच्छुक लेखकहरूले दर्ता गराएका पाण्डुलिपिलाई विविधत् रूपमा अनेसासले विज्ञहरूबाट मूल्याङ्कन गराई सुधान गर्नुपरे सुधार गर्ने, छाप्न योग्य भए अगाडि बढाउने र छाप्न योग्य नदेखिए त्यसलाई अस्वीकार गर्ने पद्धति निर्माण गर्ने छ । यसका लागि अनेसासको प्राज्ञिक समितिको सहयोग पनि लिन सकिने छ ।

उक्त घोषणापत्रले नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिको अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धन, अनुसन्धान, प्रकाशन र नयाँ पुस्ताको सशक्त सहभागितालाई संस्थागत रूपमा अघि बढाउने दिशामा महत्वपूर्ण मार्गदर्शन गर्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ ।

नौ महिला साहित्यकारलाई नवरत्न पुरस्कार:

सम्मेलनमा विभिन्न मुलुकमा बसोवास गर्नुहुने ९ जना महिला साहित्यकार, लेखक तथा साहित्य अभियन्तालाई ‘अनेसास नवरत्न साहित्य सम्मान तथा पुरस्कार’ पनि वितरण गरियो ।

नवरत्न सम्मान पाउने नौ जना महिलाहरू:

१. रेणुका सोल (नेपाल)

२. रिजा प्रधान (अस्ट्रेलिया)

३. सीतादेवी बास्तोला (डेनमार्क)

४. सवि श्रेष्ठ (पोर्चुगल)

५. सीता अर्याल (अमेरिका)

६. कमला न्यौपाने (अमेरिका)

७. लक्ष्मी श्रेष्ठ (अमेरिका)

८. आना स्टिर (अमेरिका) 

९. विष्णु घले (अमेरिका)

नेपाली साहित्यको अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धन, अध्ययन, लेखन तथा अभियानमा विशेष भूमिका निर्वाह गरेबापत हरेक दुई वर्षमा दिइने यो सम्मान तथा पुरस्कारको राशि दुई सय अमेरिकी डलर छ । 

उद्घाटनमा विशिष्टहरूको भव्य सहभागिता:

एनआरएनए एनसीसी अमेरिका लगायत सङ्घ संस्थाको सहयोग तथा नेपाल अमेरिका पत्रकार सङ्घ (नेजा)को सहकार्यमा आयोजित भव्य सम्मेलनको उद्घाटन वरिष्ठ साहित्यकार तथा मदन पुरस्कार विजेता प्रमुख अतिथि डा.नवराज लम्साल, अनेसासका संस्थापक अध्यक्ष होमनाथ सुवेदी, अनेसास बोर्ड अफ ट्रष्टी सभापति पदम विश्वकर्मा र अनेसासका वर्तमान अध्यक्ष सर्वज्ञ वाग्लेले संयुक्त रूपमा गरेका थिए ।

विशेष अतिथिका रूपमा मदन पुरस्कार विजेता साहित्यकार निलम कार्की निहारिका, ख्यातिप्राप्त अंग्रेजी साहित्यकार डा.ज्याकलिन केरबेक, रेड ओ लाफ्लिन, कोलोराडोको बोल्डर सहरका मेयर आरोन ब्रकेट,  वेष्टमिनिस्टर सहरकी मेयर क्लेयर केरमेलिया, एनआरएनए एनसीसी अमेरिकाका अध्यक्ष सतेन्द्र साह लगायत थिए ।  

उद्घाटनलगत्तै डा. ज्याकलिनले ‘कि नोट स्पीकर’का रूपमा विश्व साहित्यको वर्तमान चुनौती, नेपाली साहित्यको सम्भावना र योगदानका विषयमा चर्चा गरेकी थिइन् । अनेसासका महासचिव राजु सिटौला र कोषाध्यक्ष तारा अधिकारीले सञ्चालन गरेको सम्मेलनमा एक सयभन्दा धेरै पुस्तक विमोचन गरिएको थियो भने झण्डै १४० जना साहित्यकारले आफ्नो रचना वाचन गरेका थिए ।

दर्जनौँ सेसनहरू:

वरिष्ठ साहित्यकार, पत्रकार तथा चर्चित लेखक सहभागी भएका दर्जन बढी सेसनहरुमा रोचक छलफल, बहस तथा अन्तरक्रिया गरिएको थियो । जसमध्ये ‘इतिहासमा आख्यान र आख्यानमा इतिहास’ सेसनमा साहित्यकार निलम कार्की निहारिका, कान्तिपुरका पूर्वप्रधानसम्पादक तथा लेखक सुधीर शर्मा, अनलाइनखबरका प्रधानसम्पादक तथा लेखक वसन्त बस्नेत वक्ता रहेको सेसन रोचक रह्यो । बीबीसी साझा सवालका पूर्वप्रस्तोता नारायण श्रेष्ठले सहजीकरण गरेको यो सेसनले इतिहासका चर्चित घटनाहरुलाई आख्यानमार्फत आम पाठकमाझ ल्याउने लेखकको योगदान र भूमिकालाई विशेष रूपमा चर्चा गरेको थियो ।

यस्तै नेतृत्व र साहित्य सेसनमा अनेसासका पूर्वअध्यक्षहरुको अनुभव प्रस्तुत गरिएको थियो भने नेपाली महिला साहित्य सेसनमा महिला साहित्यकारहरूको संघर्षदेखि सशक्तिकरणका विषयमा विशेष छलफल भएको थियो । यस्तै काव्यिक परम्परा र समकालीन अभिव्यक्ति, नेपाली साहित्यको प्रवर्द्धनमा डायस्पोरामा सक्रिय पत्रकार तथा मिडियाको भूमिकाका विषयमा पनि बहस भएको थियो ।

सम्मेलनमा सहभागी हुन नेपालबाट वक्ता तथा सहजकर्ताका रूपमा वरिष्ठ साहित्यकार डा. लम्सालसहित, सुधीर शर्मा, वसन्त बस्नेत, बबिता बस्नेत, टीकाराम यात्री, विपुल पोखरेल लगायतका पत्रकार सहभागी भएका थिए । यस्तै देउडा गायक तथा सर्जक नन्दकृष्ण जोशी पनि नेपालबाटै सहभागी थिए । अमेरिकाबाट पत्रकार नारायण श्रेष्ठ, प्रेम बानिया, राजन कुँइकेल, नेजाका अध्यक्ष सुरज भण्डारीको सहभागिता थियो ।

यस्तै साहित्यकारमा अनेसासका अध्यक्ष सर्वज्ञ वाग्ले, भुटानी साहित्य परिषद्का अध्यक्ष खेम रिजाल, राधेश्याम लेकाली, गोवर्धन पुजा लगायतको सहभागिता थियो । कोलोराडोमा भव्य रूपमा साहित्य सम्मेलन सम्पन्न गर्न अनेसास कोलोराडो च्याप्टरका अध्यक्ष तथा कार्यक्रम संयोजक किरण अधिकारी, अनेसास बोर्ड अफ ट्रष्टी सभापति पदम विश्वकर्मा, महासचिव राजु सिटौला, कोषाध्यक्ष तारा अधिकारी लगायतको विशेष भूमिका रहेको मिडिया कोर्डिनेटर दीर्घराज उपाध्यायले जानकारी दिए ।

विगतभन्दा फरक:

विगतका साहित्य सम्मेलनमा साहित्यकारहरूको जमघट, भेटघाट तथा छलफलमा बढी केन्द्रित रहने गरेकोमा यसपटक साहित्यकारसँगै चर्चित लेखक, पत्रकार तथा युवाहरूको भूमिकाले विशेष ठाउँ पाएको अनेसासका महासचिव राजु सिटौलाले बताए ।

‘अनेसासको यो नवौँ सम्मेलनले पहिलोपटक व्यापक रूपमा चर्चित लेखक, वरिष्ठ साहित्यकार, पत्रकारहरुको बेजोड प्रस्तुतिमा दर्जन बढी सेसनहरू सम्पन्न गरियो । यो नेपाली साहित्यको अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्द्धनमा विशेष उपलब्धि हो’ महासचिव सिटौलाले भने, ‘अबका दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य प्रवर्द्धनमा युवा साहित्यकारको सहभागिता, भूमिका र सबै सङ्घ संस्थाहरुको सहयोग लिएर अगाडि बढ्नुपर्ने जिम्मेवारी आएको छ । हामीले घोषणापत्रमा पनि त्यही कुरामा जोड दिएका छौँ ।’

भेटघाट तथा भ्रमण:

सम्मेलनमा सहभागी अतिथि, साहित्यकार, पत्रकार तथा लेखकहरूले अमेरिकामा रहेका नेपाली सङ्घ संस्थाका प्रमुख तथा प्रतिनिधि, व्यवसायी, समाजसेवी एवं युवाहरूसँग पनि छलफल, अन्तरक्रिया तथा भेटघाट गर्दै ‘कलरफूल कोलोराडो’का विभिन्न ठाउँहरूको भ्रमण गरेका थिए ।

आगामी सम्मेलन:

अनेसासले आगामी दशौँ सम्मेलन नेपाल, जापान वा अरू कुनै देशमा गर्ने जनाएको छ ।